Tillo · Siirt

Işık Hadisesi

Yılda iki sabah, gün doğarken birkaç dakikalığına
güneşin ışığı bir hocanın başucuna ulaşır.

Hikâye için aşağı kaydırın

Hoca

İsmail Fakirullah

1657 — 1734

Tillo’da doğdu; hayatını ilme ve manevi eğitime adadı.

Talebe

1703 — 1780

Çocukken Tillo’da ondan ders aldı; astronomiyle uğraştı, Mârifetnâme’yi yazdı.

Hocamın başucuna doğmayan güneşi neyleyim?
Erzurumlu İbrahim Hakkı

Gök

Doğduğu nokta mevsimle kayar: yazın kuzeydoğuya, kışın güneydoğuya yaklaşır.

Mart ve eylül ekinokslarında ise yaklaşık tam doğudan yükselir.

İbrahim Hakkı düzeneğini bu doğrultuya göre kurdu. Işık bu yüzden yalnızca belirli sabahlarda gelir.

DoğuTillo’nun doğusundaki tepede, harçsız örülmüş bir duvarın kalıntıları: Kal’at-ül Üstad, bilinen adıyla Tefekkür Tepesi.
Duvar altı metre genişliğinde, üç metre yüksekliğinde. Ortasında 40 × 50 santimlik bir açıklık var.
Ekinoks sabahları güneş bu tepenin ardından, yaklaşık tam doğudan yükselir.
Geleneksel anlatıma göre ilk ışık bu açıklıktan geçip kuleye uzanır.
Güneş doğarken tepenin gölgesi Tillo’nun üzerine düşer. Türbe, kuş uçuşu üç kilometre batıdadır.
2011’deki incelemeye göre duvar ışık için zorunlu değil; güneşin konumunu işaretlemek için yapılmış olabilir.
KuleIşığın yönünü değiştiren asıl parça, türbeye bitişik sekizgen kuledeki aynadır.
TürbeAyna ışığı türbenin penceresine yansıtır; ışık sandukanın başucuna ulaşır.
Duvar, kule, ayna ve pencere tek başına değil, güneşin yıllık yoluyla birlikte anlam kazanır.

Türbenin içi henüz karanlık.

Işık önce Tac-ı Şerif’in, oyma ahşap serpuşun sol alt ucunda görünür.

Aydınlık genişler ve başucunu kaplar.

Biraz sonra sağ üst tarafa doğru kayarak kaybolur.

Hepsi beş altı dakika sürer.

Yönü hesaplanmış bir güneş ışığı
ve o ışığa anlam veren
bir vefa hikâyesi.

Ziyaretçi İçin

Bir sonraki ışık

—

Ne zaman: Geleneksel olarak 21 Mart ve 23 Eylül sabahları, gün doğarken. Saat yıla göre değişir; 2026’da ışık 06.20 civarında başladı. Resmî programı takip edin.
Ne kadar sürer: Hava ve gözlem koşullarına bağlı olarak beş altı dakika. Bulutlu ya da yağışlı havada ışık görülmeyebilir.
Nerede: Siirt’in Tillo ilçesinde, İsmail Fakirullah Türbesi’nde. Kal’at-ül Üstad, kuş uçuşu yaklaşık 3 km doğudaki tepededir.
Nasıl izlenir: Türbenin içi dar olduğu için hadise, ilçe meydanına kurulan ekrandan canlı izlenir.

Düzenek: Işığı yönlendiren, türbeye bitişik yaklaşık 10 m’lik sekizgen kuledeki aynadır. Olay kırılma değil, yansımadır. Tepedeki duvarın kesin amacı bilinmiyor; gözlem ya da işaretleme için yapılmış olabilir.
Türbe: Hocanın sandukası oyma ahşaptır; başında Tac-ı Şerif denen oyma ahşap bir serpuş durur. İbrahim Hakkı da 1780’de hocasının türbesine defnedildi.
Tarihçe: 1960’larda onarılan türbenin yönü ve penceresi değişti; ışık yaklaşık elli yıl başucuna ulaşamadı. 2011’de TÜBİTAK ve üniversitelerden bilim insanları ölçüm yaptı, yeni pencere açılıp ayna ayarlandı. 23 Eylül 2011’de ışık yeniden başucuna ulaştı.
Miras: İsmail Fakirullah Türbesi ve Işık Mekanizması 2015’te UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı. Bu, kalıcı listede olduğu anlamına gelmez.

HazırlayanCan Özkan ÖzarpacıClaude ile birlikte tasarlandı · ropi.com.tr